folwark hotel

Atrakcje

Nie martw się pogodą! Zobacz atrakcje Folwarku!

Rabaty i Promocje

sprawdź najlepsze oferty

Historia

ROK 2003                                           DZISIAJ

 

 

 

 

 

 

Odkrywamy historię Mszany Dolnej na nowo…
 

Do XIII wieku dorzecze Górnej Raby (tak więc i ziemie Mszany Dolnej oraz okolic) pokrywała rozległa Puszcza Karpacka. W 1234 roku, cały ten obszar wraz ze znaczną częścią Podhala otrzymał od króla Henryka Brodatego Teodor Gryfita, wojewoda krakowski, który z kolei kilka lat później dobra te ofiarował założonemu przez siebie klasztorowi Cystersów w Ludźmierzu (przeniesionemu następnie do Szczyrzyca), prowadzącemu akcję kolonizacyjną tych terenów.
Dzięki ich działalności w 1308 roku powstała między innymi Mszana. Jej lokację oparto na zasadach prawa niemieckiego z dziedzicznymi sołtysami na czele, oraz podziałem gruntów na jednostki. Granice nowych ról wytyczano prostopadle względem potoków i dróg, a grunty sołeckie i plebańskie zajmowały najbardziej urodzajne gleby, wyeksponowane od strony południowej.

W XV wieku Mszana wraz z innymi okolicznymi wioskami stała się ponownie własnością królewską, która następnie jako dzierżawa została oddana w ręce zamożnej rodziny Ratułdów ze Skrzydlnej, a od roku 1524 stała się własnością rodziny Pieniążków w wyniku małżeństwa Beaty Ratołdównej z Janem Pieniążkiem.
Jan Pieniążek jako osoba poważana, cieszył się zaufaniem króla Zygmunta I - pełnił m.in. funkcję referenta królewskiego, sędziego ziemskiego i posła na sejm.  Starostwo mszańskie w zarządzie rodu Pieniążków pozostawało do roku 1604 obejmując: Mszanę Dolną z Mieściskiem, Olszówkę z Jasionowem i Skalistem, Kasinkę, Słomkę, Glisne i Rabę. Dziełem Pieniążków było utworzenie z posiadłości sołtysa folwarku pańszczyźnianego.

Dzierżawa mszańska przechodziła z rąk do rąk, a jej kolejnymi dzierżawcami byli m.in.: Anna Bylinowa z domu Małachowska, Jakub Bylina, Adam Jordan, Maria Drozdowska, rodzina Sierakowskich oraz Ignacy Zboiński wraz
z żoną. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku, na mocy zarządzenia Marii Teresy - ówczesnej cesarzowej Austrii, Zboińscy przekazali w całości starostwo na rzecz skarbu państwa monarchii habsburskiej.

Przy obejmowaniu dóbr mszańskich przez rząd austriacki w 1776 roku sporządzono bardzo szczegółowy opis majątku nieruchomego i ruchomego dworu mszańskiego (tzw. Metryka Józefińska) oraz wykaz wszystkich powinności
i ciężarów poddańczych. Dokument ten nosił tytuł „Historische Beschreibung der Tenute Mszana Dolna”.  W czasie
II wojny światowej  dokument spłonął, lecz ocalałe fragmenty opisujące dwór i zabudowania dworskie zostały przetłumaczone i opisane przez dr Sebastiana Flizaka:

/…/  Sam dwór zbudowany był z płaz drewnianych, kryty dachem gontowym. Obejmował 9 pokoi i jadalnię. Budynkiem należącym do dworu była oficyna oznaczona numerem 2, zbudowana z płaz drewnianych i pokryta gontem z 4 murowanymi kominami. Służyła ona za mieszkanie pracownikom dworskim. Obok dworu wznosiły się budynki folwarczne oraz dworskie pomieszczenia przemysłowe, które wraz z dworem tworzyły rozległe osiedle. Do budynków folwarcznych należały: dom folwarczny z oborą dla wołów i krów, stajnią dla koni, spichlerz i stodoła. /…/ Z dala od zabudowań dworskich stał browar i gorzelnia. /…/
Tutaj tylko zbieżność nazw, bo tak naprawdę dzisiejszego Folwarku w tych wyliczeniach nie ma.
Pierwszy opis dzisiejszego Folwarku Stara Winiarnia umieszczony jest właśnie w tłumaczeniu dr Flizaka, który pisze:
„Wszystkie wymienione budynki były z drewna. Masywna budowla kamienna znajdująca się na skraju dworskiego parku, nazywana nie wiadomo dlaczego kasztelanią, została zbudowana w II dziesięcioleciu XIX wieku”.
Tłumaczony dokument przez dr Flizaka opisujący rzeczywistość z 1776 roku sugeruje, że coś powstało później niż jego dokument. Informacje te nie dawały spokoju właścicielom Folwarku Stara Winiarnia.
Wszak dr Flizak jako pracownik naukowy, prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, znający świetnie łacinę
i język niemiecki miał swobodę poruszania się po dokumentach źródłowych. Czy mógł zatem popełnić taki błąd? Wszystko wskazuje na to, że tak.

Powszechnie wiadomo, iż pewne nazwy w Mszanie Dolnej są w użyciu od wielu lat, mimo niepowiązania z obecną funkcją. Tak też nazwa kasztelania mogła pochodzić z wcześniejszego okresu, nie do końca kojarzona z funkcją.
Sprawa wyjaśniła się roku 2008, kiedy do Folwarku Stara Winiarnia przyjechali pracownicy naukowi Muzeum Narodowego z Krakowa - dr Piotr Łopatkiewicz i dr Tadeusz Łopatkiewicz, planujący wydanie naukowe INWENTARZA ZABYTKÓW POWIATU LIMANOWSKIEGO WYKONANEGO PRZEZ STANISŁAWA TOMKIEWICZA W LATACH 1891-1910
A ISTNIEJĄCEGO JAKO RĘKOPIS.
Dzieło to zostało wydane i opatrzone ich komentarzami.

 W oryginale Tomkiewicza czytamy:
Na skraju dworskiego parku, do dziś zachowane relikty kamiennej, dwukondygnacyjnej budowli,
wzniesionej na planie węgielnicy /…/ Niedaleko stacyi kolei żelaznej, a opodal od miasteczka, stoi widocznie
na starych substrukcyach fortyfikacyjnych i musiał tu niegdyś być zamek lub dwór obronny /…/

Według naukowców z Muzeum Narodowego w Krakowie opis wskazuje, iż na tym miejscu już w XVI wieku musiał istnieć  zamek lub dwór obronny. W kondygnacji parteru, w części południowo-wschodniej budynku znajduje się okazałe sklepienie kolebkowe z lunetami. Jako budulca użyto kamieni a za zaprawę służyła glina. Tak wzniesiony budynek mimo długiego okresu przetrwał w nienaruszonym stanie do obecnych czasów.
Olbrzymie doświadczenie Panów Łopatkiewiczów zostało potwierdzone przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków
w Krakowie tym samym dając podstawy do sformułowania powtórnego datowania obiektu.

Najciekawsze są przypuszczenia o pierwotnym wyglądzie obiektu. Najstarszą część dzisiejszego Folwarku Stara Winiarnia stanowi część restauracyjna o podstawie prostokątnej (wpisana w kształt węgielnicy), która architektonicznie podobna jest do typowych kaszteli - dworów obronnych, budowanych w XVI wieku. Pierwotny wygląd kasztelu miał drewnianą nadbudowę, w której mieściła się część mieszkalna kasztelana. Komunikacja do górnych kondygnacji prowadziła zewnętrznymi konstrukcjami drewnianymi.
Podczas pierwotnych prac konserwatorskich, kiedy wymieniono stropy drewniane zaobserwowano wychodzące
z murów konstrukcje kamienne – podparcia sklepieńsugerujące, że wszystkie pomieszczenia starej części miały sklepienia.
Przy zachowaniu podobnych proporcji łuków wyliczono, że wysokość tych komnat dochodziła do 7 metrów. Skoro wszystkie pomieszczenia miały sklepienia to faktycznie komunikacja mogła być tylko zewnętrzna.  Do dnia dzisiejszego istnieją gniazda w murach zewnętrznych wraz z belkami drewnianymi a wielki portal kamienny nad łukiem ceglanym od strony parku to zamurowane wejście do byłej części mieszkalnej.
Obiekt w okresie międzywojennym lub powojennym (brak dokładnej informacji) został lekko przebudowany, w wyniku czego okna ulegały przerobieniu z małych, typowo obronnych na strzeliste z pięknymi portalami. Na zdjęciach
z okresu międzywojennego widnieją okna o pierwotnym wyglądzie.
                             
Kiedy zatem i dlaczego zniknęły sklepienia?
Prawdopodobnie w okresie po II wojnie światowej, kiedy to Folwark - dzisiejszy kasztel, pełnił funkcję winiarni, bowiem potrzebował pomieszczeń o bardzo wysokim składowaniu beczek, w których zachodził proces dojrzewania wina. Tłumaczyłoby to sens rozebrania sklepień.

Wg naukowców następnym etapem możnych władców była budowa swoich siedzib w drewnie, ponieważ kamienne budowle były zbyt zimne i w efekcie takich rozmyślań na miejscu istniejącego dworu w tamtym czasie istniał dwór drewniany.

Kto i po co wybudował kasztel mszański, trzeci pod względem wielkości obiekt w naszym regionie (po Czorsztynie
i Niedzicy)? Kamienne mury kasztelu mszańskiego w najwęższym miejscu mają grubość 130 cm. Przy założeniu, że
w szesnastym stuleciu wóz zaprzężony w woły mógł przewieźć 0,5 m³ kamienia i zaprawy glinianej, na wybudowanie tego obiektu musiano ich dostarczyć aż 20 000. Zważywszy na ten fakt, takiego dzieła dokonać mogły tylko rody bardzo bogate, które pełniły funkcje państwowe - tutaj historia sięga do wspomnianych wyżej rodów Ratułdów
i Pieniążków.

Na bazie powyższych faktów przeprowadzono konsultację z pracownikami Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie, delegatura w Nowym Sączu o wpisanie kasztelu do rejestru zabytków.
W 2010 r. Urząd ogłosił przetarg na stworzenie karty obiektu i wszczął postępowanie z urzędu o wpis do rejestru zabytków. W kolejnych pismach i uzgodnieniach z konserwatorami używana jest już data szesnastowieczna. Pod koniec 2010 r. pojawia się opis i fotoinwentaryzacja obiektu.

Gdybyśmy w okresie powstawania  Folwarku Stara Winiarnia mieli inną świadomość historyczną i umiejscowienie
w czasie, z pewnością dziś miejsce to posiadałoby inną nazwę.
Obecnie funkcjonuje nazwa dwuczłonowa: Folwarkczyli zabudowania gospodarcze hrabiego Krasińskiego i Stara Winiarnia - czyli od wielu lat znana wytwórnia win ziołowo-leczniczych.
Od czasu, kiedy na terenie miasta Mszana Dolna pojawiły się nakierowania na obiekt zabytkowy, postanowiliśmy
w sposób bardzo powolny i sukcesywny promować nazwę Kasztel, tak aby w przyszłości obiekt nasz był z tą funkcją kojarzony.
Na potrzeby tego stanu historycznego powołaliśmy do życia również Gwardię Kasztelańską w stylizowanych strojach
z XVI wieku.

.~

Hotel*** Folwark Stara Winiarnia | Noclegi Mszana Dolna | Rabka | Limanowa | Tymbark

Blisko: Kraków, Wieliczka, Wadowice, Szczyrzyc, Niedzica, Ludźmierz, Czorsztyn

Szlak Papieski w Beskidzie Wyspowym, Gorczański Park Narodowy, Przełom Dunajca, Pieniny, Rabkoland

Stylowe, klimatyczne wnętrza noclegowe na romantyczne weekendy i pobyty w górach!

ZAPRASZAMY!

~